<div class="story-body">
<div class="story-body__inner">
<p class="story-body__introduction">पूर्वी नेपालका साना निजी तथा सहकारी चिया उत्पादकहरूले चिया प्रशोधनका लागि चिनियाँ उपकरण प्रयोग गर्न थालेपछि आफ्नो उत्पादन अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुर्&zwj;याउन सकिएको बताएका छन्।</p>
<p>सन् २००९ देखि चिनियाँ उपकरण ल्याएर प्रशोधन गरेपछि ग्रीन, ह्वाइट र उलङजस्ता 'स्पेशियालिटी टी' को उत्पादन भएको र ती चिया भारतबाहेक अन्य बजारमा पुग्दा फाइदा पुगेको चिया उद्योगी डिल्ली बाँस्कोटाले बताए।</p>
<p>बाँस्कोटा भन्छन्, "सन् २००९ अघि र त्यसपछिको बजार फरक छ। चिनियाँ उपकरण ल्याएर चिया प्रशोधन गर्न थालेपछि नेपाली चियाले अन्तर्राष्ट्रिय बजार पाउन थाल्यो।"</p>
<p>त्यसअघि नेपालमा भारतीय उपकरण प्रयोग 'ब्ल्याक् अर्थोडक्स' चिया अर्थात् कालो चिया धेरै उत्पादन हुने गरेको थियो। अन्य चियाको उत्पादन अतिन्यून थियो।</p>
<ul class="story-body__unordered-list">
<li class="story-body__list-item"><a class="story-body__link" href="https://www.bbc.com/nepali/news-44585468">चिया बगानः मजदुर विस्थापित गर्दै यन्त्र</a></li>
<li class="story-body__list-item"><a class="story-body__link" href="https://www.bbc.com/nepali/news-49481610">नेपाली चियामा भारतीय कि चिनियाँ प्रविधि</a></li>
</ul>
<p>अहिले पनि समग्रमा भारतीय बजारमा खपत हुने कालो चियाकै उत्पादन बढी भइरहेको छ।</p>
<p>अहिले पूर्वी पहाडमा वार्षिक झन्डै ६० लाख केजी चिया उत्पादन हुने र त्यसमध्ये १५ लाख केजी चिया विदेश निर्यात हुने गरेको बाँस्कोटा बताउँछन्।</p>
<p>नेपाली चिया ४० प्रतिशत आन्तरिक खपत र ६० प्रतिशत विदेश निर्यात हुने गरेको छ।</p>
<figure class="media-landscape no-caption full-width"><span class="image-and-copyright-container"><img class="responsive-image__img js-image-replace" src="https://ichef.bbci.co.uk/news/624/cpsprodpb/13493/production/_109559987_2821a878-497d-4361-b4c5-3bacfed37258.jpg" alt="चियाको परीक्षण" width="976" height="549" data-highest-encountered-width="624" /><span class="off-screen">तस्वीर कपीराइट</span><span class="story-image-copyright">GETTY IMAGES</span></span></figure>
<p>विदेश निर्यातको झन्डै १० प्रतिशत मात्र भारतबाहेक तेस्रो मुलुकमा निर्यात हुने गरेको चिया निर्यातकर्ताहरू बताउँछन्।</p>
<h2 class="story-body__crosshead">सानामा चिनियाँ उपकरण</h2>
<p>चिया उत्पादनका लागि पूर्वी नेपालका इलाम, पाँचथर र धनकुटा जिल्ला प्रख्यात मानिन्छन्।</p>
<p>ती जिल्लाहरूमा १०० साना चिया कारखाना छन्।</p>
<p>ती चिया कारखानामा सबै चिनियाँ उपकरण जडान गरेर चिया प्रशोधन भइरहेको केन्द्रीय चिया सहकारी सङ्घ लिमिटेडका अध्यक्ष गोविन्द दाहालले बताए।</p>
<ul class="story-body__unordered-list">
<li class="story-body__list-item"><a class="story-body__link" href="https://www.bbc.com/nepali/news-42679466">अर्थोडक्स चियाको व्यापारिक चिह्न दिइँदै</a></li>
<li class="story-body__list-item"><a class="story-body__link" href="https://www.bbc.com/nepali/news-45948742">चिया &lsquo;अक्शन सेन्टर&rsquo; नहुँदा किन मर्का</a></li>
</ul>
<p>उनले भने, "अहिले पहाडका चिया प्रशोधन कारखानामा चिनियाँ उपकरण नै जडान भएका छन्।"</p>
<h2 class="story-body__crosshead">सानालाई भारतीय उपकरण महँगो</h2>
<p>कम लगानीमा प्रशोधन कारखाना स्थापना गर्नका लागि भारतीय उपकरण महँगो पर्ने चिया उद्योगीहरुले बताएका छन्।</p>
<p>इलामको जस्बिरेमा रहेको आफ्नो कारखानामा चिनियाँ उपकरण राखेर चिया विदेश निर्यात गरिरहेको बाँस्कोटा बताउँछन्।</p>
<p>उनले भने, "उच्च मूल्यमा विदेशमा बिक्ने चिया चिनियाँ उपकरणले प्रशोधन गर्ने हो।"</p>
<figure class="media-landscape no-caption full-width"><span class="image-and-copyright-container"><img class="responsive-image__img js-image-replace" src="https://ichef.bbci.co.uk/news/624/cpsprodpb/BF63/production/_109559984_tea-leaves-ilam-rss-.jpg" alt="इलामको चिया" width="976" height="549" data-highest-encountered-width="624" /><span class="off-screen">तस्वीर कपीराइट</span><span class="story-image-copyright">RSS</span></span></figure>
<p>"अहिले हाम्रो चिया चीन, जर्मनी, क्यानडा, अस्ट्रेलिया र डेनमार्कमा निर्यात हुन्छ।"</p>
<p>चिया प्रशोधन गर्न प्रयोग हुने उपकरण आयात राजु शेर्माका अनुसार भारतीय उपकरण साना उद्योगका लागि महँगा हुन्छन्।</p>
<p>दैनिक २०० केजीजति हरियो पत्ती प्रशोधन गरेर ग्रीन टी बनाउने कारखानाका लागि झन्डै १० लाख रुपैयाँ मूल्य पर्ने चिनियाँ उपकरण उपयुक्त हुने उनको भनाइ छ।</p>
<h2 class="story-body__crosshead">सरकारी प्रयास</h2>
<p>सरकारी स्तरबाटै चियामा चिनियाँ उपकरण भित्र्याएर नेपाली चियाको अन्तर्राष्ट्रिय बजार विस्तार गर्ने कृषि तथा पशुपंक्षी विकास मन्त्री चक्रपाणि खनालले केही समयअघि बीबीसीलाई बताएका थिए।</p>
<p>अहिले कृषि मन्त्रालयले अन्तिम छलफलका लागि चिनियाँ टोलीलाई नेपालमा बोलाउने तयारी गरिरहेको उनले बताए।</p>
<div class="idt2">
<div data-idt-uuid="beae9762-5a2f-4302-a20b-683c854a7ba0">
<div class="PicContainer-iky41v-0 dkfFzK renderReady" data-graphicuuid="beae9762-5a2f-4302-a20b-683c854a7ba0">
<div class="Img__PicImage-s1jp862x-1 dtAYqF" data-graphicpic="true"><img class="Img__Image-s1jp862x-0 lmLsXj" src="https://news.files.bbci.co.uk/include/idt2/assets/0bd25146-18d0-48d6-989a-e53f6392b9b0" alt="चिया" />
<div class="Img__PicImgCaption-s1jp862x-2 hpjkEo" dir="ltr">BBC</div>
</div>
<div class="TextContainer-s1h09wvt-0 bTxczK" dir="ltr" data-graphictext="true"><span class="Title-s5nqr84-0 elkBEt">पहाडमा चिया</span>
<p class="Subheading-s1hcgie-0 bVdkKj">&nbsp;</p>
<ul class="idt-cloud-super-figures FigureList-yjhr8u-0 dUzJAX">
<li class="FigureList__Figure-yjhr8u-1 kBgHrk">
<p><strong class="SuperFigureList__Impact-s1729dmb-0 hiUaDy">६० लाख केजी</strong><span class="SuperFigureList__Text-s1729dmb-2 hptjgA">अर्थोडक्स टीको वार्षिक उत्पादन</span></p>
</li>
</ul>
<ul class="idt-cloud-normal-figures FigureList-yjhr8u-0 dUzJAX">
<li class="FigureList__Figure-yjhr8u-1 kBgHrk">
<p><strong class="RegularFigureList__Impact-n4skma-0 eNVgVS">आन्तरिक खपत</strong><span class="BaseText-w2isnj-0 dXyLRG">१०%</span></p>
</li>
<li class="FigureList__Figure-yjhr8u-1 kBgHrk">
<p><strong class="RegularFigureList__Impact-n4skma-0 eNVgVS">निर्यात</strong><span class="BaseText-w2isnj-0 dXyLRG">९०%</span></p>
</li>
<li class="FigureList__Figure-yjhr8u-1 kBgHrk">
<p><strong class="RegularFigureList__Impact-n4skma-0 eNVgVS">भारतबाहेक अन्यत्र</strong><span class="BaseText-w2isnj-0 dXyLRG">कुल निर्यातको १०%</span></p>
</li>
</ul>
<span class="Source__SourceText-s1mlfx3o-0 hdoiRf">स्रोत: राष्ट्रिय चिया तथा कफी विकास बोर्ड</span></div>
</div>
</div>
</div>
<p>उनले भने, "यही समयमा चिनियाँहरू आएर नेपाली चियामा काम गर्न थाल्छन् भन्न त सक्दिनँ। तर म अन्तिम कुराकानीका लागि उनीहरूलाई बोलाउने तयारीमा लागेको छु।"</p>
<p>सरकारले चिनियाँ उपकरण ल्याएर प्रशोधन गर्ने मात्र कुरा सरकारले नगरेको मन्त्री खनालले बताए।</p>
<p>उनले भने, "चीनमा यस्ता चियाका जात छन् जुन अन्य कतै पनि छैन। त्यस्ता जात हामीकहाँ पनि खेती गर्न सहयोग गर्न मैले अनुरोध गरेको छु।"</p>
<p>"हामीले निकै ठूलो जग्गा उपलब्ध गराउनु पर्ने हुन्छ। जसको लागि म तयारी गरिरहेको छु।"</p>
<figure class="media-landscape no-caption full-width"><span class="image-and-copyright-container"><img class="responsive-image__img js-image-replace" src="https://ichef.bbci.co.uk/news/624/cpsprodpb/1226D/production/_105894347_grey_line-nc.png" alt="Presentational grey line" width="640" height="2" data-highest-encountered-width="624" /></span></figure>
<p><strong>यो पनि हेर्नुहोस्</strong></p>
<figure class="media-with-caption">
<div class="player-with-placeholder"><img class="media-placeholder player-with-placeholder__image narrative-video-placeholder" src="https://ichef.bbci.co.uk/images/ic/720x405/p06wzqyq.jpg" />
<div class="player-with-placeholder">
<div class="media-player-wrapper">
<div id="sticky-player-1">
<div class="sticky-player__wrapper">
<div class="sticky-player__player">
<figure id="media-player-1" class="media-player" data-playable="{&quot;settings&quot;:{&quot;counterName&quot;:&quot;nepali.news.story.50304752.page&quot;,&quot;edition&quot;:&quot;Asia&quot;,&quot;pageType&quot;:&quot;eav2&quot;,&quot;uniqueID&quot;:&quot;50304752&quot;,&quot;ui&quot;:{&quot;locale&quot;:{&quot;lang&quot;:&quot;ne&quot;}},&quot;externalEmbedUrl&quot;:&quot;https:\/\/www.bbc.com\/nepali\/news-50304752\/embed&quot;,&quot;insideIframe&quot;:false,&quot;statsObject&quot;:{&quot;clipPID&quot;:&quot;p06wzp0v&quot;},&quot;playlistObject&quot;:{&quot;title&quot;:&quot;\u0935\u094d\u092f\u093e\u092a\u093e\u0930 \u091a\u093f\u092f\u093e \u092a\u0938\u0932: \u0915\u093e\u0930\u094b\u092c\u093e\u0930 \u092e\u093e\u0938\u093f\u0915 \u0924\u0940\u0928 \u0932\u093e\u0916&quot;,&quot;holdingImageURL&quot;:&quot;https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/images\/ic\/$recipe\/p06wzqyq.jpg&quot;,&quot;guidance&quot;:&quot;&quot;,&quot;embedRights&quot;:&quot;allowed&quot;,&quot;summary&quot;:&quot;\u0935\u094d\u092f\u093e\u092a\u093e\u0930 \u091a\u093f\u092f\u093e \u092a\u0938\u0932: \u0915\u093e\u0930\u094b\u092c\u093e\u0930 \u092e\u093e\u0938\u093f\u0915 \u0924\u0940\u0928 \u0932\u093e\u0916&quot;,&quot;liveRewind&quot;:false,&quot;simulcast&quot;:false,&quot;items&quot;:[{&quot;vpid&quot;:&quot;p06wzp0x&quot;,&quot;live&quot;:false,&quot;duration&quot;:120,&quot;kind&quot;:&quot;programme&quot;}]}},&quot;otherSettings&quot;:{&quot;advertisingAllowed&quot;:true,&quot;continuousPlayCfg&quot;:{&quot;enabled&quot;:false},&quot;isAutoplayOnForAudience&quot;:false}}">
<div id="smphtml5iframemedia-player-1wrp">व्यापार चिया पसल: कारोबार मासिक तीन लाख</div>
<div>&nbsp;</div>
<div>स्रोतः <a href="https://www.bbc.com/nepali/news-50304752" target="_blank">बिबिसी</a></div>
<div>प्रकाशित मितिः २०१९ नोभेम्बर ७</div>
</figure>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</figure>
</div>
</div>